"BUCZACCY" - STRONA GŁÓWNA PORTALU

"HISTORIA RODZINY BUCZACKICH" "POLSKIE MORZE CZARNE" "POWRÓT DO MORZA CZARNEGO"

POLACY W ODESSIE

Historia polskiej diaspory w Odessie nad Morzem Czarnym.

Odessa. Miejski Teatr Opery i Baletu.

27 maja 1794 roku założone zostaje miasto Odessa, wybudowane przez pierwszego burmistrza miasta (w latach 1794-1797) admirała Jose de Ribasa według planu pułkownika Franza de Volana.

W 1795 r. w południowo-zachodnich guberniach (województwa bracławskie, podolskie, wołyńskie) szlachta żyjąca z rolnictwa (nie licząc feudałów) liczyła ogółem 183 314 osób, w tym 33 006 szlachty na własnej ziemi („okolicznej”), a szlachty czynszowej i zależnej 150 308 osób.

W latach 30. XIX wieku patrioci polscy mieszkający w Noworosji poparli polskie powstanie, którego klęska negatywnie wpłynęła na sytuację jego uczestników.

W Państwowym Archiwum Obwodu Odeskiego są dokumenty dotyczące deportacji Galicjan oraz zakazu wjazdu „polskim emisariuszom” do Rosji (w tym Karolinie Nakwaskiej-Potockiej, Lenczkowskim, Wassojeviczowi i innym).

Poszkodowane zostały rodziny Potockich, Sabańskich i Czartoryskich, które były zaangażowane w powstanie.

Centralna Komisja powołana w Kijowie w 1840 r. zajmowała się w latach 1840-1845 wyłącznie szlachtą posiadającą szlachectwo zatwierdzone przez zgromadzenie szlacheckie i odrzuciła z tego zbioru aż 160 tysięcy osób.

W 1857 r. jednodworców ostatecznie oderwano od stanu szlacheckiego, zaliczając ich do klasy wolnych rolników.

***

Na mocy ukazu cara Pawła I z lipca 1795 roku w rejon Chersonia i Odessy przybyło ponad 100 rodzin szlacheckich z zamiarem polepszenia swego bytu.

Większośc przesiedleńców stanowiły polskie szlacheckie rodziny z Podola, Galicji i ze Śląska.

Razem z nimi przybyły także Niemcy i Żydzi z tych regionów.

Nad Morzem Czarnym osiedlały się głównie katolicy - Włosi, Francuzi, Polacy a także Niemcy - luteranie.

Nowe możliwości na obszernych niasamieszkałych terenach Noworosji budziły spore zainteresowanie w Królestwie Polskim.

W Odessie byli m.in. Julian Ursyn Niemcewicz („Podróże historyczne”) i

Józef Ignacy Kraszewski („Wspomnienia z Odessy, Jedysanu i Budżaku”).

Seweryn Potocki

Zamieszkał w Noworosji na stałe hrabia Seweryn Potocki h. Srebrna Pilawa (1762-1829) .

W czasie Sejmu Wielkiego był działaczem patriotycznym, nie przystąpił do Targowicy.

W latach 1805-1810 wzniósł pałac w stylu klasycystycznym w Odessie.

Od 1899 roku w pałacu mieści się Muzeum Sztuk Plastycznych.

Wielkie zasługi dla rozwoju miasta położyli książę Armand-Emanuel Richelieu, który schronił się w Rosji przed rewolucją francuską – gubernator noworosyjski i burmistrz Odessy w latach 1803-1805, oraz późniejsi gubernatorzy – książę Michał Woroncow i hrabia Paweł Kotzebue.

Należy zaznaczyć, że książę Richelieu znał język polski.

***

Pomnik założycielam Odessy na placu carycy Katarzyny II.

Plac carycy Katarzyny II w Odessie.

Od samego początku swojej działalności polska wspólnota, w przeciwieństwie do innych etnicznych wspólnot Odesy, nie wyróżniała się znaczną liczebnością, zjednoczeniem ani wspólnym celem.

Główną przyczyną tego była brak jedności poglądów na politykę Rosji w kwestii polskiej.

Pewna część polskich szlachciców, w tym Potockich, należąca do arystokratycznego kręgu Odessy, kierowanego przez generała-gubernatora Noworosji i namiestnika obwodu besarabskiego Michała Woroncowa, była liberalnie nastawiona wobec rosyjskiego rządu.

Inni pozostawali w stałej opozycji do władzy i marzyli o przywróceniu Rzeczypospolitej.

Reszta po prostu trzymała się neutralności.

Była to jedna z istotnych przyczyn, która uniemożliwiła polskiej wspólnocie w pierwszej połowie XIX wieku założenie własnego Polskiego towarzystwa charytatywnego.

Póki polski mężczyźni były zajęci politycznymi dyskusjami, żeńska połowa kontynuowała tradycje i podtrzymywała związki rodzinne, polski kościół dla nich pozostawał ważniejszym od oficjalnej cerkwi.

Elżbieta Woroncowa Branicka

W tym czasie dobroczynnością zajmowali się głównie nieliczni polscy mecenasi.

Jaskrawym przykładem jest Elżbieta – żona Michała Woroncowa, która pochodziła ze znakomitego polskiego rodu Branickich, ale wyznawała prawosławie.

W 1829 r. założyła „Noworosyjskie Towarzystwo Kobiet Opieki nad Ubogimi”, które później przemianowano na „Odeskie Towarzystwo Kobiet Dobroczynnych”, którego celem było angażowanie bogatych przedstawicielek odeskich rodzin do działalności charytatywnej i społecznej.

W 1859 r. Elżbieta Woroncowa Branicka z własnych środków zbudowała dom dla chłopców-sierot, nadając mu nazwę na cześć swojego męża – Michał-Siemionowski Dom Sierot.

Dopiero w drugiej połowie XIX wieku, oprócz osobistej działalności poszczególnych polskich filantropów, rozpoczęto zbieranie datków wśród zamożnych parafian na rzecz pomocy biednym przy kościele katolickim.

W 1873 r. za środki zapisane przez M. Mykolicza utworzono przytułek dla sierot przy kościele.

Pierwsze katolickie stowarzyszenie dobroczynne zostało założone dopiero w 1882 r. przez Polaka, Konstantego Wołodkowicza.

Jego działalność w znacznym stopniu przyczyniła się do wzrostu narodowej świadomości polskiej społeczności w tym okresie.

***

POTOCCY W ODESSIE

Zofia Witt Potocka

Oczywiście, wśród licznych Potockich najczęściej wymieniane jest nazwisko Sofii Witt-Potockiej.

Bohaterka przygód mlłosnych dobrze znana w całym Imperium i za jego granicami.

Sofia była właścicielką jednego z pierwszych pałaców w Odessie.

W pałacu Potockich obecnie mieści się Muzeum Sztuk Pięknych.

Olga Potocka

Niedaleko tej samej ulicy, córka Sofii i Stanisława Szczęsnego, Olga Potocka, w 1824 roku wybudowała pałac,

w którym obecnie mieści się Muzeum Sztuk Pięknych w Odessie.

Stanisław Szczęsny Potocki z synami Stanisławem i Szczęsnym Jerzym.

Stanisław Potocki wraz z Richelieu uczestniczył w zakładaniu pierwszych w mieście placówek edukacyjnych - gimnazjum handlowego,

Miejskiego, Żeńskiego, Uczelni i Instytutu Szlacheckiego, który później stał się Liceum Richelieu.

„Odeska Kleopatra” Karolina Sobańska,

siostra Eweliny Hańskiej z Rzewuskich, żonę Honoré de Balzaca.

Najniebezpieczniejsza kobieta Odessy - polska hrabina Karolina Rozalia Tekla Sobańska z domu Rzewuska (1795 – 1885).

„Odeska Kleopatra” była agentką rosyjskiej tajnej policji carskiej, kochanką Aleksandra Puszkina i Adama Mickiewicza, szwagierką Honoré de Balzaca.

***

STRONA W BUDOWIE !

WEBSITE UNDER CONSTRUCTION !

* * *

*Źródła: Rodzinne archiwum Buczackich, opowiadania i wspomnienia członków rodziny,
archiwa państwowe, otwarte źródła informacji.

*Obrazy i teksty mogą być chronione prawem autorskim.